Հայաստանի ազգային գրադարան

Հայ ժողովրդի գրքային ժառանգությունը հավաքված է երկրի գրադարանային ֆոնդերում, որոնցից ամենախոշորը Հայաստանի ազգային գրադարանում է:
ՀԱԳ-ի հիմնական նպատակն է հնարավորինս լիարժեք հավաքել  ինչպես Հայաստանում, այնպես և սփյուռքում հրատարակվող  հայերեն տպագիր արտադրանքը` դրանք հավերժ պահպանելու և հազարավոր ընթերցողներին տրամադրելու համար: Աշխարհում հայերեն տպագիր երկերի ամենախոշոր պահոցը, մեր երկրի գրադարանային ցանցի մեթոդական կենտրոնը հիմնադրվել է 1832թ.` Երևանի Արական գիմնազիայի գրադարանի հիմքի վրա:
1919թ. հուլիսի 4-ին ընդունված <<Պետական հանրային մատենադարանի մասին>> օրենքով գրադարանն ստացել է պետական գլխավոր գրադարանի կարգավիճակ:
1924թ. գրադարանին իրավունք է վերապահվել ստանալու Հայաստանում լույս տեսնող բոլոր հրատարակությունների անվճար պարտադիր օրինակը, իսկ 1925-1991թթ. գրադարանն ստացել է ԽՍՀՄ-ում տպագրած գրքային արտադրանքի պարտադիր օրինակը:
1925-1990թթ. գրադարանը կոչվել է հայ նշանավոր քաղաքական գործիչ Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անունով, ով զգալի ներդրում է ունեցել գրադարանի կայացման և զարգացման գործում:
1982թ., հիմնադրման 150-ամյակի առթիվ, գրադարանը պարգևատրվել է <<Ժողովուրդների բարեկամության>> շքանշանով: 1990 թվականից գրադարանը վերանվանվել է և կոչվում է Հայաստանի ազգային գրադարան:
Գրադարանի ֆոնդերը առ 01.01.2009թ. կազմում են 6,6 մլն միավոր գրականություն` գրքեր, ամսագրեր, թերթեր, քարտեզներ և ատլասներ, փոստային նամականիշներ, նկարներ, միկրոֆիլմեր և միկրոֆիշեր, տեղեկատվության էլէկտրոնային և այլ կրիչներ:
Գրադարանում պահպանվում է հայ հնատիպ և հազվագյուտ գրքերի հարուստ հավաքածու` հայերեն առաջին տպագիր գրքերը <<Ուրբաթագիրք>>, <<Պարզատումար>> (1512-1513թթ., Վենետիկ), հայատառ առաջին քարտեզը` <<Համատարած աշխարհացոյց>> (1695թ., Ամստերդամ), առաջին պարբերականը` <<Ազդարար>> (1794թ., Մադրաս): Պահպանվում են նաև օտար լեզուներով հնատիպ և հազվագյուտ գրքեր (ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն և այլ լեզուներով):
Գրադարանի ֆոնդերում հատուկ տեղ են զբաղեցնում հայ մշակույթի և գիտության հայտնի գործիչներ Ալ. Մյասնիկյանի, Վ. Ղորղանյանի, Լեոյի, Ա. Մանանդյանի և այլոց գրքերի հավաքածուները:
Տարբեր տարիներին գրադարանի ընթերցողներն են եղել անվանի հայ գրողներ Ավետիք Իսահակյանը, Դերենիկ Դեմիրճյանը, Պարույր Սևակը, Նաիրի Զարյանը, գիտնականներ Սերգեյ Մերգելյանը, Վիկտոր Համբարձումյանը և ուրիշներ:
Գրադարանի սպասարկման համակարգն ընդգրկում է մասնագիտացված 13 ընթերցասրահ, միջգրադարանային և անհատական բաժնույթ: Գրադարանից կարող են օգտվել Հայաստանի և արտերկրի 17 տարին լրացած քաղաքացիները:
Ընթերցողներին տարվա ընթացքում տրվում է շուրջ 1,7 մլն միավոր գրականություն, օրական գրադարան է այցելում 900-1000 ընթերցող:
EIFL Direct ծրագրով ընթերցողները հնարավորություն ունեն օգտվելու գիտական ավելի քան 3000 ամսագրերից:


Գրադարանի ընթերցողները հատուկ սրահում կարող են անվճար օգտվել համացանցից:
Կարգավորվել են ԱՊՀ երկրներից միջգրադարանային բաժնույթով գրականություն ստանալու եղանակները:
ՀԱԳ-ը համագործակցում է 40 երկրների 133 կազմակերպությունների (գրադարաններ, համալսարաններ, տեղեկատվական կենտրոններ) հետ` իրականացնելով նաև գրքափոխանակություն:
Որպես երկրի խոշոր մշակութային կենտրոն` Ազգային գրադարանը տարեկան կազմակերպում է շուրջ 100 միջոցառում` թեմատիկ և հոբելյանական ցուցահանդեսներ, նոր գրքերի շնորհանդեսներ, հանդիպումներ մշակույթի և գիտության հայտնի գործիչների հետ, գրական երեկոներ:
2007թ. լրացել է գրադարանի հրատարակչական գործունեության 70 տարին: Այդ ընթացքում գրադարանը հրատարակել է շուրջ 1000 անուն գրադարանագիտական, մատենագիտական, մեթոդական, տեղեկատվական գրականություն:
Գրադարանի ամենանշանակալից հրատարակությունն է <<Հայ տպագիր գրքի մատենագիտությունը>>, որի ծավալուն չորս հատորներում ընդգրկված են 1512- 1920թթ. տպագրված հայերեն գրքերը:
Ստեղծվել է այդ մատենագիտության երկու հատորների էլեկտրոնային տարբերակը` <<Հակոբ Մեղապարտ - 1>> ծրագրով <<Հայ տպագիր գիրքը 1512-1800թթ.>> (հնատիպ գրքերը) և <<Հակոբ Մեղապարտ - 2>>` <<Հայ գիրքը 1801-1850թթ.>>:
2004թ. մարտից գրադարանը տպագրում է իր <<Հոգևոր Հայրենիք>> ամենամսյա պաշտոնաթերթը, ստեղծվում է նաև թերթի էլեկտրոնային տարբերակը:
ՀԱԳ-ը ՄԱԿ-ի և Համաշխարհային բանկի նյութերի ավանդատար գրադարանն է Հայաստանում:
Այստեղ իրականացվում է Հայաստանի խոշոր գրադարանների միասնական տեղեկատվական ավտոմատացված ցանց ստեղծելու ծրագիրը:
ՀԱԳ-ը մի շարք միջազգային գրադարանային և հասարակական կազմակերպությունների անդամ է` IFLA, CENL, БАЕ և այլն:
Ազգային գրադարանում է գտնվում <<Հայկական գրադարանային ասոցիացիա>> հասարակական կազմակերպության գրասենյակը:

Ավետիք Իսահակյանի անվան
կենտրոնական գրադարան

 

Հիմնադրվել է 1935թ. օգոստոսի 15-ին Երևանում` Ամիրյան 26 հասցեում` որպես առաջին հանրային գրադարան։ Վարիչ է նշանակվել Թ. Բարխուդարյանը։ 1938թ. բացվել է գրադարանի ընթերցասրահը. ընթերցողների թիվը հասնում էր 1100-ի։
1955թ. գրադարանն անվանակոչվեց Ավ.Իսահակյանի անունով՝ Վարպետի ծննդյան 80-ամյակի կապակցությամբ։
1964թ. գրադարանում ստեղծվեց Կուլտուրայի ժողովրդական համալսարան՝ 4 ֆակուլտետով։ 1979թ. Երքաղխորհրդի գործկոմի մայիսի 16-ի որոշմամբ մասսայական գրադարանների բազայի վրա ստեղծվեց Երևանի մեծահասակներին սպասարկող գրադարանների կենտրոնացված համակարգը՝ ԳԿՀ, որի կենտրոնական գրադարանը դարձավ Ավետիք Իսահակյանի անվան գրադարանը, որի  ենթակայության տակ գտնվում էին 47 գրադարան-մասնաճյուղեր։
1993թ. բացվեցին գրադարանի արվեստի, մամուլի, օտար լեզվի և տեխնիկական գրականության բաժինները։
1993թ. գրադարանում բացվեց Ավ. Իսահակյանի անվան հանդիսությունների դահլիճը։
1993թ.-ից Ավ. Իսահակյանի ծննդյան տարելիցի առթիվ պարբերաբար կազմակերպվում են պատանի և երիտասարդ ստեղծագործողների և կատարողների մրցույթ-փառատոներ։
1995թ. Երքաղխորհրդի գործկոմի դեկտեմբերի 22-ի որոշմամբ միավորվեցին մեծահասակներին (ԳԿՀ) և մանուկներին (ՄԳԿՀ) սպասարկող գրադարանների կենտրոնացված համակարգերը, և Ավ. Իսահակյանի անվան գրադարանը դարձավ միավորված համակարգի կենտրոնական գրադարան։
1998թ. Երևանի քաղաքապետարանի հոկտեմբերի 27-ի որոշմամբ գրադարանը դարձավ Երևանի համայնքային գրադարանների համար մեթոդ-մատենագիտական կենտրոն։
2000թ. հրատարակվեց գրադարանում գործող <<Բողբոջներ>> գրական ստուդիայի սաների ստեղծագործությունների գրքույկը՝ <<Առաջին ծիլեր>> խորագրով։ 2001թ.-ից գրադարանը դառնում է Հայաստանի գրադարանների կոնսորցիումի հիմնադիր անդամներից մեկը։
2002թ.-ից իրականացվում է <<Ազգային գրադարանային շաբաթ>> միջոցառումների շարքը։
2002թ. ՀՀ կառավարության նոյեմբերի 28-ի որոշմամբ Ավ. Իսահակյանի անվան գրադարանը վերակազմակերպվեց <<Ավետիք Իսահակյանի անվան ԿԳ>> ՊՈԱԿ՝ իր 7 գրադարան-մասնաճյուղերով
2004թ.-ից գրադարանը դարձել է <<Հայկական միացյալ գրադարանային ավտոմատացված ցանցի>> ծրագրի մասնակից։
2005թ. ապրիլին առաջին անգամ Հայաստանում հիմնադրվեց <<Ամերիկյան Անկյունը>> ՀՀ-ում՝ ԱՄՆ դեսպանատան աջակցությամբ։ Այն հագեցած է տեղեկատվական ժամանակակից սարքավորումներով, որոնց միջոցով գրադարանի ընթերցողներն անվճար օգտվում են ինտերնետային ծառայությունից։ <<ԱԱ>>-ն պարբերաբար համալրվում է գրականությամբ և ապահովված է էլեկտրոնային պարբերականների և այլ ռեսուրսների բաժանորդագրությամբ։
Այսօր գրադարանն ունի 31000 ընթերցող:

Թիվ 22 գրադրանը հիմնադրվել է 1949թ.Կիլիկիա թաղամասի առաջին փողոցում, այնուհետև տեղափոխվել է Իսակովի 4 հասցե՝ 186.1 քմ տարածքով: Գրադարանի գրքային ֆոնդը 40 000 գիրք է. գրադարանը տարեկան սպասարկում է 1000 ընթերցող: Գրադարանն ունի 9 աշխատակից, որոնցից 3 են սպասարկում ընթերցողներին: Գրադարանն ունի ընթերցասրահ և երկու գրապահոց:

Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի
թիվ 5 գրադարան

Հիմնադրվել է 1950թ.` Նար-Դոսի անվան դպրոցի առաջին հարկում: 1970թ. տեղափոխվել է Սունդուկյան 6 հասցեում գտնվող շենքի կիսանկուղային հարկ: Գրադարանի ֆոնդերում առկա է  30188 գիրք, ունի 1000-1200 ընթերցող:

Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի
թիվ 6 գրադարան

   

Գրադարանը հիմնադրվել է 1953թ.`<<Հայէներգովերանորոգում>> գործարանի տարածքում: 1979թ. տեղափոխվել է Քանաքեռ ՀԷԿ 4/1 շենքի առաջին հարկ:  Գրադարանն ունի 21600 գիրք և 1600 ընթերցող:

Երևանի Դավթաշեն վարչական շրջանի
թիվ 40 գրադարան

Հիմնադրվել է Երևանի քաղաքապետի 1996թ. մայիսի 3-ի թիվ 29 որոշմամբ` Թումանյանի անվան և  թիվ 2 գրադարանների մասնաճյուղերի ֆոնդերի միավորմամբ և այդ գրադարանների հենքի վրա: Այսօր գրադարանն ունի մոտ 45000 կտոր գիրք, մոտ 2000 ընթերցող:

Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանի
Օքրո Օքրոյանի անվան թիվ 3 գրադարան

Գտնվում է Էրեբունի վարչական շրջանում: Հիմնադրվել է 1937թ. նոյեմբերի 15-ին: Սկզբում տեղակայված է եղել Հոկտեմբերյան (այժմ` Տիգրան Մեծի)  պողոտայի N 1 շենքի նկուղային հարկում: 1957թ. տեղափոխվել է նույն պողոտայի N 59 շենքի 1-ին հարկ և մինչ օրս այդտեղ է գտնվում:
2004թ. գրադարանն անվանակոչվել է վիրահայ բանաստեղծ, բարերար Օքրո Օքրոյանի անունով:
Գրադարանն զբաղեցնում է 500 քմ տարածք, ունի ընթերցասրահ` 100քմ տարածքով, տեղերի քանակը` 50:
Կան նաև աբոնեմենտի և մանկական բաժիններ:
Գրքային ֆոնդը 500110 միավոր է, ընթերցողների քանակը` 2500, տացքը` 37139, հաճախումները` 29941, աշխատողների քանակը` 5:

Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանի
թիվ 10 գրադարան

Գրադարանն ունի երկու մասնաշենք, որոնք գտնվում են Խաղաղ Դոնի 11 և Խաղաղ Դոնի 13 հասցեներում: 1997թ. գրադարանները Էրեբունի համայնքին հանձնելու կապակցությամբ թիվ 10 և թիվ 12  գրադարանները միավորվեցին և դարձան Էրեբունի համայնքի թիվ 10 գրադարան:
ՄԳԿՀ թիվ 12 գրադարանը հիմնադրվել է 1984թ. Էրեբունի համայնքի Խաղաղ Դոնի 11 շենքում: Էրեբունի վարչական շրջանի թիվ 10 գրադարանը հիմնադրվել է 1953թ. Չարբախ թաղամասում, իսկ հետագայում տեղափոխվել է Երկաթուղայինների մշակույթի պալատի շենք, 1975թ. էլ` Նոր Արեշի 24-րդ փողոցում գտնվող մշակույթի տուն: 1985թ. գրադարանը տեղափոխվել է Էրեբունի զանգվածի Խաղաղ Դոնի 13 շենք:
Գրադարանի ֆոնդում կա 37358 կտոր գրականություն, ընթերցողների թիվը 2528 է, տացքը՝ 16888, հաճախումները` 9254:
Գրադարանը գործունեության ընթացքում նպաստել է մատաղ սերնդի բարոյական, գեղագիտական դաստիարակությանը, կազմակերպել թեմատիկ և հիշարժան տարեթվերին նվիրված ցուցահանդեսներ, միջոցառումներ:

Մալաթիա -Սեբաստիա վարչական շրջանի
գրադարանային համակարգ

 

Համակարգը կազմված է կենտրոնական գրադարանից և թիվ 1 (30) գրադարանի մասնաճյուղից: Կազմավորվել է 1997թ., վերակազմավորվել՝ 2008թ.: ԳՀ-ի ընդհանուր մակերեսը 529,1 քմ է (կենտրոնական՝ 379,1քմ, թիվ 1 գրադարանի մասնաճյուղ՝ 150քմ):
Գրքային ընդհանուր ֆոնդը 61716 միավոր է (կենտրոնական գրադարան՝ 46941, թիվ 1 գրադարանի մասնաճյուղ՝ 14775):
Ընթերցողների ընդհանուր թիվը համակարգում 2008թ. եղել է 3677 (կենտրոնական՝ 2562, թիվ 1 գ/մ՝ 1115):
Հաճախումների ընդհանուր թիվը 31195 է (կենտրոնական՝ 21764, թիվ 1 գ/մ՝ 9431):
Տացքը կազմել է 46407 (կենտրոնական՝ 33254, թիվ 1 գ/մ՝ 13153):

Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանի
թիվ 32 գրադարան

 

Գրադարանն արդեն վեց տասնամյակ սպասարկում է ընթերցողներին: Գրադարանում պարբերաբար ներկայացվում են շնորհալի ընթերցողների աշխատանքների ցուցահանդեսներ, կազմակերպվում են բարձրաձայն ընթերցումներ, հոբելյանական գրական-երաժշտական ցերեկույթներ։
Գրադարանն ունի 6 աշխատող, ֆոնդում առկա է 20747 գիրք, ընթերցողների թիվը 1469 է, հաճախումները` 16635, տացքը` 21138:

Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանի
թիվ 16 գրադարան

Հիմնադրվել է 1945թ., նախապես գտնվել է Հովհ. Թումանյանի անվան թիվ 32 դպրոցի շենքում, 1953 թվականից գործում է Արշակունյաց 42 հասցեում:
Գրադարանն ունի 7 աշխատող, գրքային ֆոնդում առկա է 37144 գիրք:
Ընթերցողների թիվը շուրջ 1650 է, որից մանկական` 650, գրքի տացքը` 18200, որից մանկական` 7200, հաճախումները` 10200, որից մանկական` 4200:

Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանի
Շուշանիկ Կուրղինյանի անվան  թիվ 17 գրադարան

 
Հիմնադրվել է 1939թ.` Ստալինյան շրջանի քիմիական կոմբինատի տարածքում:
1946թ. տեղափոխվել է տվյալ հասցեի բնակելի շենքի 1-ին հարկ, որտեղ էլ գտնվում է մինչև հիմա: Գրադարանն ունի 54812 կտոր գրքային ֆոնդ, 2008թ. ընթերցողների թիվը եղել է 2683:
Գրադարանն ունի աբոնեմենտ, մանկական, ընթերցարանի և մատենագիտական բաժիններ:

Երևանի Նուբարաշեն վարչական շրջանի
թիվ 34 գրադարան

 

Նուբարաշենի թիվ 34 գրադարանը հիմնադրվել է 1936 թվականին, ունի շուրջ 1000 ընթերցող:
Գրադարանում առկա գրքերի թիվը 27442 է:

Քանաքեռ - Զեյթուն վարչական շրջանի
կենտրոնացված գրադարանների համակարգ

 

Քանաքեռ - Զեյթուն վարչական շրջանի Կենտրոնացված գրադարանային համալիրն ստեղծվել է 2003թ.` նախկին 1-ին տեխնիկական գրադարանի հենքով, ունի 2 մասնաճյուղ` Մ. Մելիքյան 7 և Վարշավյան 2 հասցեներում: Համալիրի կենտրոնական գրադարանը գտնվում է Դրոյի 16ա հասցեում:ԿԳՀ-ի գրքային հավաքածուն կազմված է 128633 կտորից, ներառում է բնագիտական, հասարակա-քաղաքական, տեխնիկական, գրաքննադատական, արվեստի, գեղարվեստական և այլ բնագավառների գրքեր: Ընթերցողների թիվը 4664 է: Հաճախումը տարվա կտրվածքով 38603 է:  Համալիրի աշխատակիցների թիվը 24 է, որից գրադարանային աշխատողներ են 14-ը: