ԵՐԵՎԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՊԵՏԱՐԱՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

ընդլայնված որոնում

Բնապահպանություն

Վարչության գործառույթներ
Բնապահպանություն

ԵՐԵՎԱՆԻ ՇՐՋԱԿԱ ՄԻՋԱՎԱՅՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ

 

Երևանի բնապահպանական քաղաքականության իրականացումը միտված է համապարփակ և կայուն Շրջակա միջավայրի կառավարման համակարգի (ՇՄԿՀ) ներդրմանը և բարելավմանը: Երևանի ՇՄԿՀ-ն քաղաքի շրջակա միջավայրի վրա ազդեցությունների կառավարումն ապահովող շրջանակն է, որը համահունչ է ԻՍՕ 14001 միջազգային ստանադարտի պահանջներին: Երևանի ՇՄԿՀ բովանդակային մասը նկարագրված է Երևան քաղաքի «Կանաչ քաղաք» գործողությունների ծրագրում:

 

Ի՞նչ է ՇՄԿՀ-ն
ՇՄԿՀ-ն գործիքակազմ է, որը քաղաքը կիրառում է իր կատարողականի սահմանման, հետևելիության և շարունակական բարելավման, ինչպես նաև իր գործունեության ու որոշումների կայացման հետևանքով բնապահպանական ազդեցությունները նվազեցնելու համար: ՇՄԿՀ-ն Երևանցիներին աջակցում է հետևյալ խնդիրներում.
• բնապահպանական ազդեցությունների, ծրագրերի և նպատակների մասին տեղեկացվածության ապահովում,
• աջակցություն գործարար գործընթացների բարելավման ուղիների որոշման գծով՝ պահպանելով ռեսուրսները և նվազեցնելով աղտոտումը,
• Երևանի աղտոտման կանխարգելում և աղտոտվածության վերացում՝ ի շահ բնակիչների և շրջակա միջավայրի:

 

Օգտակարությունը

 

ՇՄԿՀ-ն նպատակաուղղված է շրջակա միջավայրի մասին հոգ տանելու և էկոմտածողության ավանդույթի ձևավորմանը` կապված մեր գետավազանների, բնական ու կանաչ տարածքների պահպանության և մթնոլորտային օդի պաշտպանության կարևորության ընկալման հետ:

 

Առաջնորդություն

 

ՇՄԿՀ-ն միտված է քաղաքի բնապահպանական նպատակների իրագործմանը, Երևանի ավագանու քաղաքական առաջնահերթությունների իրականացմանը և կառավարման գործընթացում շահագրգիռ անձանց ներգրավմանը: Առաջնորդումն ապահովվում է բնապահպանական ազդեցությունների եռակողմ դիտարկման (տնտեսական, սոցիալական և բնապահպանական)՝ շրջակա միջավայրի կատարողականի մշտադիտարկման և հաշվետվողականության, քաղաքային զարգացման տեսլականի և կայունության ապահովման շնորհիվ:


Կայունություն

 

Երևանը ձգտում է համայնքի բնապահպանական կայունության ապահովմանը.
• քաղաքային իշխանությունը ղեկավարում և ոգեշնչում է շրջակա միջավայրի պահպանությանը, պաշտպանությանը և բարելավմանն ուղղված միջոցառումների իրականացումը,
• քաղաքային իշխանությունն ապահովում է բնապահպանական սկզբունքների և նպատակների ներառումը որոշումների կայացման բոլոր գործընթացներում՝ ներկա և ապագա սերունդների համար բնապահպանական կայունության բարձրացման նպատակով,
• քաղաքային իշխանությունը կիսում է շրջակա միջավայրի մասին հոգ տանելու համընդհանուր պատասխանատվությունը:

 

Բնապահպանական քաղաքականություն

 

Երևանի բնապահպանական քաղաքականությունը միտված է քաղաքի յուրաքանչյուր բնակչի և իրավաբանական անձի կողմից երեք հիմնադրութային պարտականությունների ապահովմանը.
1. պահպանել օրենսդրության պահանջները,
2. պահպանել բնական ռեսուրսները և կանխարգելել աղտոտումը,
3. շարունակաբար բարելավել քաղաքի շրջակա բնական միջավայրը:
Երևանի բնապահպանական քաղաքականության հիմնական նպատակը մայրաքաղաքի շրջակա բնական միջավայրի պահպանությունը, պաշտպանությունը և բարելավումն է՝ քաղաքային տնտեսության կայուն, առողջ և համաչափ զարգացումը և բնակչության բարեկեցությունն ապահովելու համար:
Երևանում շրջակա միջավայրի կառավարումը պայմանավորված է դրա հիմնական բաղկացուցիչ տարրերի՝ հողային ռեսուրսների, մթնոլորտային օդի, ջրային ռեսուրսների և կենսաբազմազանության մշտադիտարկման, դրանց վիճակի բարելավման ուղղությամբ ՀՀ օրենսդրությամբ վերապահված գործառույթների հետևողական իրականացման մակարդակով:

 

Երևանի բնապահպանական նկարագիրը

 

Քաղաքի ընդհանուր տարածքը 223 կմ2 է և ձգվում է հյուսիս-հարավ ուղղությամբ` 19.7 կմ և արևելք արևմուտք ուղղությամբ՝ 19.1 կմ:
Երևանը գտնվում է Արարատյան դաշտի հյուսիս-արևելյան մասում, Հրազդան գետի երկու ափերին՝ ծովի մակերևույթից 850-1300մ բարձրությունում, հյուսիսային լայնության 400 և արևելյան երկայնության 440 շրջանում: Ամենացածր կետերը հարավում են՝ Շենգավիթ և Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջաններում։ Ամենաբարձր տեղադրությունն ունեն Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանները։ Քաղաքի կենտրոնը՝ Հանրապետության հրապարակը, գտնվում է ծովի մակերևույթից 1000մ բարձրության վրա։
Երևանի կենսաբազմազանությունը սերտորեն կապված է բնապահպանական ակտիվների որակի, ինչպես նաև կանաչ տարածքների գոյության հետ: Երևանն ունի քաղաքային նշանակության 86 այգի: Երևանի կանաչ տարածքները պաշտոնապես մոտ 6760 հա են, ինչը քաղաքի ընդհանուր մակերեսի 30%-ն է: Սրա մեջ մտնում են հանրային և մասնավոր տարածքները և կանաչ բուսականության բոլոր տեսակի ծածկերը, ներառյալ ծաղկաթմբերը և սիզամարգերը: Ընդհանուր օգտագործման կանաչ մակերեսը շուրջ 869 հա 1: Մեկ բնակչին բաժին ընկնող կանաչ տարածքը շուրջ 7,8 քմ է:
Մթնոլորտային օդի և հողերի որակի վատթարացման, ջրային ռեսուրսների հյուծման և աղտոտման, տրանսպորտային միջոցների ավելացման գործոնների ազդեցությամբ է պայմանավորված մթնոլորտում ածխաթթու գազի ավելացումը մոտ 10 անգամ, ինչը կլիմայի փոփոխության հիմնական գործոններից է։ Կլիմայի փոփոխության հետևանքով Երևանում, համաձայն կանխատեսումների, մինչև 2100թ. ջերմաստիճանը կբարձրանա 1.7օC, իսկ տեղումների ծավալը կնվազի 10 մմ-ով:

 

Հիմնախնդիրներ

 

1. Մայրաքաղաքի հնացած, հիվանդ, չոր, տապալման ենթակա և/կամ ինվազիվ ծառերի
փոխարինում առավել գեղազարդ, արժեքավոր ծառատեսակներով,
2. ոռոգման ցանցի արդիականացում, ընդլայնում և վերակառուցում,
3. մայրաքաղաքի տարբեր հատվածներում բուֆերային անտառաշերտի ստեղծում, կանաչ տարածքների ավելացում,
4. հողի էրոզիայի դեմ կանխարգելիչ միջոցառումներ,
5. կենցաղային աղբի տեսակավորման, աղբի վերամշակման ապահովման մշակույթի
ձևավորում:

 

 2021Թ . ՆԱԽԱՏԵՍՎՈՂ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐ

 

1. Երևանյան լճի և Հրազդանի կիրճի բնապահպանական վիճակի բարելավում,
2. Աբովյանի անվան 0.8 հա պուրակի վերականգնում,
3. Կանաչապատման տարբեր լուծումների, այդ թվում՝ ուղղաձիգ կանաչապատման կիրառում,
4. ծառերի կադաստրային տեղեկագրի ստեղծում,
5. ընդհանուր օգտագործման կանաչ տարածքների բարելավում,
6. կանաչ տարածքների խնամքի և ծառատնկման համար ժամանակակից մեքենասարքավորումների ձեռքբերում,
7. ոռոգման ցանցի վերակառուցում,
8. Երևանում աղբի տեսակավորման իրականացում:


Կանաչապատում

 


«Որպեսզի գոյատևենք որպես ազգ, բարգավաճենք որպես պետություն և ապրենք որպես ժողովուրդ, մենք պետք է ունենանք ծառեր»:
Թեոդոր Ռուզվելտ

Կանաչապատման քաղաքականություն

Երևանի անբարենպաստ կլիմայական և բնապահպանական պայմաններում կանաչ տարածքներն ունեն սանիտարահիգիենիկ և միկրոկլիմայական պայմանները բարելավելու, միջավայրին գեղեցիկ՝ գեղագիտական տեսք հաղորդելու նշանակություն։
Կանաչապատ տարածքների բարելավման և ընդլայնման, մթնոլորտային օդի աղտոտման նվազեցման և հողապաշտպան միջոցառումների իրականացման նպատակով ներկայումս քաղաքը որդեգրել է հետևյալ գիտահեն քաղաքականության իրագործումը.
1. կայուն, արժեքավոր, գեղազարդ և մշտադալար ծառատեսակների ընտրություն՝ հաշվի առնելով դրանց տնկման տարածքի միկրոկլիմայական և բնական պայմաններն ու առանձնահատկությունները, գազի, փոշու, ծխի և այլ աղտոտիչների նկատմամբ,
2. հողերի աղտոտվածության նվազեցման միջոցառումներ՝ թփաշերտով մեկուսացում փողոցին հարող տարածքից,
3. կանաչ ցանկապատերի ստեղծում՝ տարբեր հարկաշարքային բուսականության տեղադրությամբ,
4. միամյա մեծաքանակ ծաղիկների մասամբ փոխարինումը բազմամյա և սեզոնային հերթագայմամբ ծաղկող թփերով՝ լանդշաֆտային ճարտարապետային մոտեցմամբ:

2019-2020թթ. ընթացքում Երևանի վարչական 12 շրջաններում իրականացված կանաչապատման աշխատանքները բնութագրվում են հետևյալ ցուցանիշներով.
 տնկվել են շուրջ 220.000 պատնեշային և սեզոնային հերթագայմամբ ծաղկող թփեր՝ կիպրոս, ճապկի, ասպիրակ, ոսկեզանգ, սիրիական վարդ, տոսախ մշտադալար, եղրևանի հնդկական, ծորենի տեսակի թփեր,
 ստեղծվել են շուրջ 1.6 հա նոր կանաչ գոտիներ, վերականգնվել են շուրջ 4 հա կանաչ գոտիներ,
 տնկվել է շուրջ 18000 ծառ. լայնատերևներից՝ սոսի, կաղնի, հացենի, թխկի, կատալպա, սզնի, սակուրա, ձիակասկ, արճվան (հուդայածառ), դրախտածառ, կեյլերթերիա հուրանավոր, գնդաձև ակացիա, մշտադալարներից՝ սոճի, եղևնի, թույա, գիհի, կեչի, բուդլեա, արոսենի,
 տնկվել է շուրջ 1,3 միլիոն ծաղիկների և ծառաբույսերի սածիլ,
 սանիտարական էտի է ենթարկվել շուրջ 28000 ծառ,
 գույքագրվել են չորացած ծառերը, հեռացվել է ամբողջությամբ չորացած շուրջ 800 ծառ,
 ամբողջությամբ վերականգնվել է քաղաքային տնկարանի շուրջ 10 հա տարածքը, որտեղ տնկվել և աճեցվում է շուրջ 18000 տարբեր բուսատեսակների տնկի: Աճի համապատասխան մակարդակին հասնելուց հետո տնկիներն այնուհետև կվերատնկվեն քաղաքի կանաչ գոտիներում՝ խնայելով քաղաքային բյուջեի միջոցները: 

Երևանում համակարգված կանաչապատման քաղաքականություն իրականացնելու նպատակով 2020թ. իրականացվեց կառուցվածքային խոշոր բարեփոխում: Մասնավորապես, վարչական շրջաններին կցված կանաչապատման գործառույթներ իրականացնող 10 կազմակերպությունները լուծարվեցին և 2019թ. դեկտեմբերի 16-ի Երևան քաղաքի ավագանու հ.163-Ա որոշմամբ հիմնադրվեց նոր՝ «Կանաչապատում և շրջակա միջավայրի պահպանություն» համայնքային ոչ առևտրային կազմակերպությունը («ԿՇՄՊ» ՀՈԱԿ): Կանաչապատումն արդյունավետ կազմակերպելու համար կազմակերպությունը ներկայումս համալրվում է ժամանակակից մեքենասարքավորումներ: 2020թ. ընթացքում արդեն իսկ ձեռք են բերվել 329 միավոր հատուկ սարքեր ու սարքավորումներ, մեքենաներ ու գործիքներ: Միասնական կազմակերպության կողմից քաղաքային կանաչապատման աշխատանքների իրականացումը հնարավորություն կտա քաղաքի բոլոր վայրերում և շրջաններում կիրառել միասնական կենտրոնացված քաղաքականություն և կապահովի քաղաքի կանաչ գոտիների համաչափ զարգացումը:
Կանաչապատումից զատ «ԿՇՄՊ» ՀՈԱԿ-ն իրականացնում է կանաչ տարածքների քարտեզագրման, լանդշաֆտային պլանավորման, ոռոգման ցանցերի վերանորոգման և կառուցման, ինչպես նաև վերամշակման ենթակա կենցաղային կոշտ թափոնների ընդունման, հավաքի, տեսակավորման, ժամանակավոր պահեստավորման և վերամշակման հանձնելուն առնչվող գործունեություն:

 

Համաքաղաքային նշանակության կանաչապատման նախագծերը

 

Սարյանի անվան պուրակ

Զբաղեցնում է 0.8հա և գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ օպերայի և բալետի թատրոնի հարևանությամբ՝ Ֆրանսիայի հրապարակին կից: Պուրակի բարեկարգման և վերականգնման աշխատանքների ընթացքում նորոգվել են ճեմուղիները, անցկացվել է ոռոգման նոր համակարգ, ձևավորվել ու թարմացվել է պուրակի կանաչ գոտին՝ սանիտարական էտի, նոր տնկված ծառերի, թփերի ու ծաղկասածիլների շնորհիվ ընդգծելով տարածքի նշանակությունը: Պուրակում ներդրվել է լուսավորության ժամանակակից էներգախնայող համակարգ, տեղադրվել են նոր նստարաններ և աղբամաններ:

 

Աբովյանի անվան պուրակ

Գտնվում է Աբովյան փողոցի հյուսիս-արևելքում՝ սկզբնամասում և զբաղեցնում է 0.43 հա: Այստեղ նախատեսվում է վերակառուցել և արդիականացնել ոռոգման ցանցը, որպես հողապաշտպանիչ միջոց՝ ծառերով և թփերով ստեղծել կանաչ ցանկապատ: Այստեղ նախատեսվում է տնկել գունագեղ շուրջ 130 ծառ և 2200 թուփ: Պուրակը կունենա վերակառուցված ժամանակակից ճարտարապետական ոճի ճեմուղիներ, նստարաններ, աղբամաններ, կկառուցվի լուսավորության ժամանակակից էներգախնայող համակարգ և ցայտաղբյուր:

 

Քանաքեռ ՀԷԿ-ի զբոսայգի

Տարածքը 14.2հա է: Զբոսայգում կառուցվել է արդիական ոռոգման ցանց, որը սնվում է մշտական ջրապահանջարկը ապահովող ջրամբարից: Հողապատվել, ճմապատվել և թարմացվել են սիզամարգերը: Զբոսայգին ավելի հարմարավետ դարձնելու նպատակով վերակառուցվել են ճեմուղիները, կառուցվել է ժամանակակից էներգախնայող լուսավորության համակարգ, մշակութային միջոցառումների համար կառուցվել են ամֆիթատրոն և պարահրապարակ:

 

Օղակաձև զբոսայգու 6-րդ հատված

Զբոսայգու տարածքը բաղկացած է նախագծային 6 հատվածից, որի ընդհանուր մակերեսը մոտ 31 հա է, իսկ 6-րդ հատվածի մակերեսը կազմում է 122503 քմ: Այդ տարածքը ավելի բարեկեցիկ և գեղեցիկ դարձնելու համար իրականացվում է սիզամարգերի թարմացում և կանաչապատում, ծաղկող թփերի տեղադրում, ոռոգման համակարգի վերականգնում և արդիականացում, ինչպես նաև անցումների և ծառուղիների վերականգնում, վերակառուցում:

 

Անտառապաշտպան գոտիներ ստեղծելու հեռանկարային համաքաղաքային նշանակության ծրագրեր

 

Ծիծեռնակաբերդի անտառապաշտպան գոտի

Ծիծեռնակաբերդի համայնքապատկան տարածքը 8.5հա է: Բնապահպանական տեսակետից այս տարածքը և ողջ Ծիծեռնակաբերդի բլուրը Երևանի սակավաթիվ բուֆերային տարածքներից է, որն ունի խիստ կարևոր միջավայրապաշտպան գործառույթ: 2020թ. ընթացքում համայնքապատկան 8.5հա տարածքը մաքրվել է աղբից և ինքնաճ ինվազիվ բույսերից, անցկացվել է ոռոգման նոր ցանց, որը կնպաստի ստեղծվող կանաչ տարածքի պահպանմանը: Ներկայումս իրականացվում է տարածքի լանդշաֆտային ձևավորում: 2021թ. նախատեսվում է տնկել շուրջ 2700 տարբեր տեսակի գունագեղ ծառեր և շուրջ 2400 թփեր:

 

Սարալանջի անտառապաշտպան գոտի

Նախատեսվող անտառպաշտպանիչ գոտու տարածքը 11.8 հա է, այն պայմանականորեն բաժանված է երեք հատվածի, որոնցում կառուցվել է ոռոգման նոր ցանց, իսկ մշտական ջրապահանջարկը ապահովելու համար՝ նաև ջրամբար: Համաձայն նախագծի՝ նախատեսվում է տնկել շուրջ 1200 ծառ և 13000 թուփ, իսկ ժայռային գերթեք հատվածներում շուրջ 3000 թփերով իրականացնել ուղղաձիգ կանաչապատում:

 

Ջրաշխարհի աջակողմյան լանջի անտառապաշտպանիչ գոտի

Ջրաշխարհի աջակողմյան լանջի անտառապաշտպանիչ գոտու տարածքի մակերեսը 12.0 հա է, որի հարևանությամբ Թաթուլ Կրպեյանի անվան զբոսայգին է: Տարածքում նախատեսվում է անցկացնել ժամանակակից կաթիլային ոռոգման համակարգ, ինչպես նաև տնկել շուրջ 900 ծառ և 2500 թուփ: Տարածքի գեղազարդությունն ապահովելու համար ընտրված են այնպիսի ծառաթփատեսակներ, որոնց ծաղկումը կհերթագայվի՝ տարածքին գունազարդություն հաղորդելով: Անհրաժեշտ ջրածավալն ապահովելու համար նախատեսվում է հորատել խորքային հոր:

 

Սիլիկյանի անտառապաշտպան գոտի

Տարածքի մակերեսը 7.0 հա է, որը նախատեսվում է ցանկապատել մետաղական ցանցով, անցկացնել ոռոգման համակարգ, իսկ մշտական ջրապահանջարկը ապահովելու համար կառուցել նաև ջրամբար: Անտառապաշտպանիչ գոտի ստեղծելու համար կտնկվի շուրջ 1200 ծառ՝ ապահովելով նաև շրջակայքի սանիտարահիգիենիկ իրավիճակը:

 

Նուբարաշենի անտառապաշտպան գոտի

Տարածքը 8.5 հա մակերեսով գտնվում է Նուբարաշեն խճուղու հյուսիս-արևելյան հատվածում: Այստեղ նախատեսվում է կառուցել ոռոգման նոր համակարգ և տնկել շուրջ 12000 ծառ ու թուփ, որոնք կմեղմեն տարածքի հողակլիմայական խիստ անբարենպաստ պայմանները և կբարելավեն սանիտարահիգիենիկ պայմանները: Ծառերի և թփերի առկայությունը կնպաստի նաև հողի սողքի, էրոզիայի երևույթների, քամիների բացասական ազդեցությունը մեղմելուն և կծառայի որպես անտառպաշտպանիչ գոտի, որը կթուլացնի նաև Նուբարաշենի աղբավայրից մթնոլորտային օդի աղտոտման վտանգը:

 

 

ՈՌՈԳՈՒՄ

 

Երևանի կիսաանապատային կլիմայի պայմաններում կանաչ գոտիների ոռոգման համար մայրաքաղաքը ջուր է ստանում Կոտայքի և Գեղարքունիքի մարզերից: Ոռոգման ջրի մատակարարումն ապահովում են «Երևան» և «Կոտայք» ջրօգտագործողների ընկերությունները: Մայրաքաղաքի ամբողջ ոռոգման համակարգի երկարությունը 321 կմ է, որից 90 կմ-ն է նորմալ վիճակում, իսկ մնացած մասը մաշված է կամ խցանված, կամ էլ վթարային է: Խնդրին համակարգային լուծում տալու նպատակով 2019-2020թթ. ժամանակահատվածում իրականացվել է ոռոգման ցանցի գույքագրում և վերլուծություն՝ գնահատելով ամբողջ ցանցի վիճակը և դասակարգելով այն «նորմալ», «մաշված», «խցանված» և «վթարային» կատեգորիաների: Բացի ոռոգման ներքաղաքային ցանցի գույքագրումից՝ գույքագրվել են նաև քաղաքի խորքային հորերը, պոմպակայանները:

Երևանում 2019-2020թթ. իրականացվել են ոռոգման ցանցի կառուցման և արդիականացման համաքաղաքային նշանակության հետևյալ ծրագրերը.
• Գ.Նժդեհի փողոց (1700 գծ.մ)
• Նանսենի փողոց (1500 գծ.մ)
• Նուբարաշենի 9-րդ և 11-րդ փողոցներ (1600 գծ.մ)
• հ. 153 դպրոց (215գծ.մ)
• Բեյրութի, Վազգեն Սարգսյան, Իտալիայի փողոցներ (1537գծ.մ)
• Ծիծեռնակաբերդի համայնքային 8.5 հա տարածք (5248 գծ.մ)
• Սարալանջի հատված (22500 գծ.մ)
• «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի տարածք (1240 գծ.մ)

Բացի համաքաղաքային նշանակության ծրագրերից՝ կառուցվել են 4400 գծմ նոր ջրագծեր, վերանորոգվել և վերականգնվել են շուրջ 6300 գծմ խցանված ջրագծեր:
Երևանում ոռոգման ջրի լրացուցիչ ծավալն ապահովելու համար 2020թ. Կոմիտասի անվան այգում և Միկոյան փողոցում հորատվել են խորքային երկու նոր հորեր: 2021թ. նախատեսվում է կառուցել ևս երեք խորքային հոր՝ Սիլիկյան և Դավթաշեն թաղամասերում և Ջրաշխարհի աջակողմյան լանջի հատվածում:

 

ՄԹՆՈԼՈՐՏԱՅԻՆ ՕԴԻ ՈՐԱԿ

 

Երևանը Հայաստանի խոշորագույն արդյունաբերական, տնտեսական և միևնույն ժամանակ վարչական կենտրոնն է, որում կենտրոնացած է արդյունաբերական ձեռնարկությունների 41.2%-ը:
Երևանի, ինչպես նաև մյուս խոշոր քաղաքների համար օդային ավազանի աղտոտման վերաբերյալ պարբերաբար ուսումնասիրություններ են կատարվում ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիտորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի կողմից: մթնոլորտային օդի աղտոտվածության դիտարկումն իրականացվում է շարժական 42 դիտակետում և անշարժ 5 դիտակայանում: ՀՀ և միջազգային պահանջների համաձայն՝ անշարժ դիտակայաններում կատարվում է հիմնական աղտոտող նյութերի` ծծմբի երկօքսիդի, ազոտի օքսիդների, ածխածնի մենօքսիդի, փոշու և գետնամերձ օզոնի (որպես երկրորդային աղտոտիչ), իսկ շարժականներում՝ ծծմբի երկօքսիդի և ազոտի երկօքսիդի դիտարկում: Օդի որակի գնահատումը կատարվում է համաձայն ՀՀ կառավարության 2006թ. փետրվարի 2-ի N 160-Ն որոշման:
2020թ. Երևանի մթնոլորտային օդում որոշված ցուցանիշների տարեկան միջին ցուցանիշները չեն գերազանցել համապատասխան ՍԹԿ-ները, սակայն տարվա ընթացքում և քաղաքի տարբեր հատվածներում դիտվել է գերազանցում: 2018-2020թթ. տվյալների համաձայն՝ քաղաքում անշարժ աղբյուրներից արտանետված վնասակար նյութերում գերակշռել են ածխաջրածինները, ածխածնի մենօքսիդը, փոշին, ծծմբի երկօքսիդը և ազոտի օքսիդները: Իրականացված դիտարկման 24%-ում դիտվել են փոշու, 15%-ում՝ ծծմբի երկօքիդի, 3%-ում՝ ազոտի երկօքսիդի, 0.1%-ում՝ գետնամերձ օզոնի համապատասխան ՍԹԿ-ներից գերազանցումներ, ինչը կարող է պայմանավորված լինել ինչպես բնակլիմայական պայմաններով և աղտոտման աղբյուրներով, այնպես էլ՝ կանաչ տարածքների սակավությամբ:

Երևանում մթնոլորտային օդի աղտոտման վերջին տեղեկություններին կարելի է ծանոթանալ հետևյալ հղմամբ:

Երևանում մթնոլորտային օդի աղտոտման հիմնական աղբյուրներ են՝ տրանսպորտը, արդյունաբերությունը, էներգետիկան, քաղաքաշինությունը: Այժմ մայրաքաղաքում հաշվառված է անշարժ աղբյուրներից մթնոլորտ աղտոտող նյութեր արտանետելու թույլտվություն ունեցող 632 կազմակերպություն:
Երևանի քաղաքապետարանն իրականացնում է օդի աղտոտման առկա աղբյուրների մշտադիտարկում՝ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով պարտադրելով տնտեսվարող սուբյեկտներին ապահովել օդի աղտոտման նվազեցման սահմանված միջոցառումները (օրինակ՝ ապահովել շինարարական հրապարակների պատշաճ կահավորումը, սանիտարական մաքրումը, շինարարական հրապարակից դուրս եկող մեքենաների անվադողերի լվացումը՝ կանխելու դրանց կողմից փողոցների աղտոտումը):
Քաղաքապետարանը նախատեսում է ստեղծել Երևանի օդի աղտոտման ինտեգրված մոդել, որի հիմքում կլինեն օդերևութաբանական առկա տվյալների և անշարժ ու շարժական աղբյուրներից արտանետումների տվյալները, ստուգված մշտադիտարկման տվյալները և, որը կստեղծի օդի աղտոտման ինտերակտիվ առցանց քարտեզ:

 

Մակերևութային ջրեր

Երևանում մակերևութային ջրերի գլխավոր ավազաններն են՝ Հրազդան գետը, Երևանյան լիճը (Հրազդան գետից ստեղծված արհեստական լիճ), Գետառ և Ողջաբերդ գետերը:
Գետառը Հրազդանի ձախ վտակն է, երկարությունը՝ 24 կմ, ավազանը՝ 158 կմ²։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռներից՝ 1570մ բարձրությունից, հոսում և անցնում է Երևանի միջով, այնուհետև խառնվում Հրազդան գետին։ Գետը սնվում է մթնոլորտային տեղումներից և ստորերկրյա ջրերից։ Հորդացումը՝ գարնան ամիսներին։ Ջրի կայուն մասը ստանում է Հրազդանից հանված ջրանցքից։ Գետառի վտակներից են Ջրվեժը և Ձորաղբյուրը։
Ինչպես Գետառը, այնպես էլ դրա վտակները ենթարկված են մարդու գործունեության մեծ ազդեցության, ինչի հետևանքով զգալիորեն աղտոտված են: Նշենք, որ Երևանի քաղաքապետարանը յուրաքանչյուր տարի մաքրում է գետերի հուները:
2007թ., Խանջյան փողոցի ծանրաբեռնվածությունը թեթևացնելու նկտառումով, Գետառը ներառվեց բետոնե խողովակ՝ վրան փողոց կառուցելով։ Առ 2019թ. գետը Երևանի կենտրոնում տեսանելի է միայն Մյասնիկյան պողոտայի ու Խանջյան փողոցի վերջնամասում։
Ողջաբերդն սկիզբ է առնում Ողջաբերդի լեռների հյուսիսային լանջերից և Երևանի սահմաններում, Կենդանաբանական այգու տարածքում, ձախից միախառնվում Գետառին:
Գարնանային հեղեղումներից խուսափելու համար Երևանի վարչական 5 շրջաններում` Նոր Նորք, Ավան, Կենտրոն, Էրեբունի, Շենգավիթ պարբերաբար մաքրվում են Գետառ և Ողջաբերդ գետերի հուները:
Երևանյան լիճն արհեստական ջրամբար է, ոռոգման ջրի պահոց՝ կառուցված Երևանի տարածքում՝ Հրազդան գետի վրա: Մակերեսը 0,65 կմ2 է, միջին խորությունը՝ 8մ (առավելագույնը՝ 18մ)։ Ջրամբարն ստեղծման նպատակը Հրազդանի հոսքը կարգավորելն է և ջրերի օգտագործումը։
Պատվարը հողային է՝ երեսպատված երկաթբետոնե սալիկներով, երկարությունը՝ 480մ, առավելագույն բարձրությունը՝ 29մ։ Երևանյան լճի 95 հեկտարանոց հայելին մեծ նշանակություն ունի շրջապատի չոր ու շոգ կլիման մեղմելու և քաղաքային հանգստի գոտու ձևավորման համար։ Երևանյան ջրամբարից ջրի ընդհանուր բացթողման ծավալը կարող է հասնել 286 խմ/վ-ի: Ջրամբարն ունի հինգ ջրարգելակ: Լճի ջրի մակարդակի առավելագույն նիշը 908 մետր է: Դրանից բարձր մակարդակն ստեղծում է վթարային վիճակ: Առավելագույն նիշի ժամանակ լճի ընդհանուր տարողությունը հասնում է 4.8 մլն խմ-ի: Լճի պատվարը կամրջի դեր է կատարում Երևանի աջափնյա և ձախափնյա շրջանների միջև։ Ոռոգման ջուրը բաց է թողնվում աջ ափին կառուցված հատակային ջրթողով։ Լճի աջ ափի երկարությամբ (364մ) կառուցվել է խրամատային ջրընդունիչ՝ լողացող մարմինները հեռացնելու նպատակով։ Լճի ափերը մասնակիորեն բետոնապատված են: Կանոնավորվել է Հրազդանի վերին հոսանքի ազատ հոսքը, լճից սկսվում են Էջմիածնի և Փարաքարի ջրանցքները, որոնք հոսում են գետնի տակով և դուրս գալիս Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանում:
Հրազդան գետը սկիզբ է առնում Սևանա լճից, հոսում հարավ-արևմտյան ընդհանուր ուղղությամբ, անցնում է Հայաստանի Հանրապետության վարչական 4 տարածքներով, այդ թվում` հանրապետության կենտրոնական մասով՝ մայրաքաղաք Երևանով և Արարատյան գոգահովտով: Ունի 141 կմ երկարություն։ Ավազանի մակերեսը 2650 կմ2 է (առանց Սևանա լճի)։ Հրազդանի վրա կառուցվել են Սևանի, Աթարբեկյան, Գյումուշի, Արզնիի, Քանաքեռի, Երևանի ՀԷԿ-երը, մի շարք ջրանցքներ, Երևանյան լիճը։
Հրազդանի կիրճը ի սկզբանե Երևանի համար ունեցել է կենսական նշանակություն։ Քաղաքը փռված է Հրազդան գետի ափերին։
Գետերի ջրային պաշարների աղտոտման հիմնական աղբյուրներ են հանդիսանում կոմունալ-կենցաղային, սննդի արդյունաբերության, հանքարդյունաբերության և գյուղատնտեսության կեղտաջրերը, որոնք իրենց հետ ջրային օբյեկտներ են տանում մեծ քանակությամբ ազոտային և ֆոսֆորային միացություններ։
ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության Շրջակա միջավայրի մոնիտորինգի կենտրոնի կողմից հրապարակվում է Հրազդան գետի տարբեր հատվածներում և Երևանյան լճի ջրի որակական և քանակական պարունակությունների վերաբերյալ տեղեկատվությունը: Մասնավորապես, Երևանի միջով հոսելիս Հրազդանի ջրի որակը վատանում է, ինչը կարող է ունենալ բացասական հետևանքներ ջրային կենդանիների և բույսերի զարգացման և մարդու առողջության համար: Օրինակ՝ մակերևութային ջրերի օրգանական նյութերով մեծ աղտոտվածությունն ստեղծում է լուծված թթվածնի ավելի մեծ պահանջարկ, որն անհրաժեշտ է գետում ինքնամաքրման գործընթացներ իրականացնելու համար: Դրա հետևանքով լուծված թթվածնի խտությունը նվազում է, ինչը բացասական ազդեցություն է ունենում ջրային օրգանիզմների զարգացման վրա և նվազեցնում դրանց հնարավոր բազմազանությունը: Ավելին, նման աղտոտված ջրում կարող են լինել հիվանդություններ առաջացնող ախտածին մանրէներ: Ախտածինների առկայությունը ջրային հոսանքներում կարող է առաջացնել տհաճ հոտ և հիվանդություններ (օրինակ՝ հեպատիտ, վիրուսային գաստրոէնտերիտ, խոլերա և այլն): Նման ախտածինները կարող են վտանգել ջրում լողացող մարդկանց կամ ձկնորսների առողջությունը:
Երևանում ջրային ռեսուրսների աղտոտման վերջին տեղեկություններին կարելի է ծանոթանալ հետևյալ հղմամբ:
Ներկայումս Հրազդան գետի և Երևանյան լճի բնապահպանական վիճակը բարելավելու նպատակով Երևանի քաղաքապետարանի կողմից մշակվել է առափնյա տարածքները վնասակար բուսականությունից մաքրելու ծրագիր: Նշված ծրագրով նախատեսվում է նաև գետի վրա կենցաղային կոշտ թափոններ որսացող ցանցային պատնեշների տեղադրում, տարածքի մաքրում կենցաղային թափոններից:

 

ՀՈՂԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐ ԵՎ ԸՆԴԵՐՔՕԳՏԱԳՈՐԾՈՒՄ

 

Երևանի տարածքում հողերը կազմում են ընդամենը 21.5 հազար հա: Երևանի լանդշաֆտները և հողի մեխանիկական կազմը տարբեր են և կազմված են հրաբխային լեռնաշղթայից, թեքություններից և մշակովի հողերից:
Երևանի տարածքի հողերի որակի վատթարացման, աղտոտման և դեգրադացման գործընթացները կանխելու համար իրականացվում է հողի որակի պարբերական մշտադիտարկում, հատկապես՝ կանաչ գոտիներում: Իրականացվում է նաև հողերի աղտոտման դիպվածական մոնիթորինգ: Որոշ ուսումնասիրություններ մատնանշում են աղտոտիչների անընդունելի մակարդակներ, օրինակ` քաղաքի տարբեր մասերում հողի մեջ առկա կապարի մակարդակը:
Հողերի աղտոտվածության հիմնական աղբյուրներից է Երևան քաղաքում հանքավայրերի շահագործումն ու արդյունահանումը և արդյունքում առաջացած ընդերքօգտագործման թափոնների օբյեկտների (լցակույտեր) առկայությունն ու դրանցում կուտակված թափոնների մեծ ծավալները, որոնք զբաղեցնում են զգալի տարածություններ և հանդիսանում են բնական միջավայրի երկարատև աղտոտման աղբյուրներ:
Երևան քաղաքում օգտակար հանածոների արդյունահանման նպատակով,համաձայն ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության պաշտոնական կայքի, 01.07.2020թ. դրությամբ տրամադրված է 23 ընդերքօգտագործման իրավունք: 23 հանքավայրերից 1-ը ստորգետնյա է (Ավանի աղի կոմբինատ), իսկ 22-ը՝ բացահանք է:
Երևան քաղաքում գլխավորապես արդյունահանվում են ոչ մետաղական հանքավայրեր, որոնք շահագործվում են բացահանքով, ինչը մեծ բացասական ազդեցություն է թողնում հողային ռեսուրսների վրա: Արդյունահանվում են հիմնականում բազալտ, գիպսատար կավ, տուֆ, ավազ, քարաղ:
Ըստ ուսումնասիրության` 23 հանքավայրերը հիմնականում շահագործվում են Նոր Նորք վարչական շրջանի հարավ-արևելյան, հարավային հատվածներում, Աջափնյակ վարչական շրջանի արևմտյան հատվածում և Էրեբունի վարչական շրջանի հյուսիսային հատվածում: Եվս 1 հանքավայր շահագործվում է Ավան վարչական շրջանում, սակայն քարաղը այստեղ շահագործվում է ստորգետնյա պայմաններում:
Գրեթե բոլոր հանքավայրերը մոտ են գտնվում բնակավայրերին՝ բնակիչների համար առաջացնելով անհարմարություններ (հիմնականում փոշի և աղմուկ):
Հանքավայրերի շահագործումն իրականացվում է բաց եղանակով և ուղեկցվում է ռելիեֆի հսկայական փոփոխություններով: Առաջանում են մինչև 10մ և ավելի խորության գոգավորություններ և փոսորակներ, որոնց պատճառով տեղի է ունենում հողերիխախտում, ձևավորվում են լանջային պրոցեսներ, սողանքներ, փլվածքներ, տեխնածին գրունտներ, կատարվում են ջրային ռեսուրսների ձևավորման և տեղաբաշխման փոփոխություններ, աղտոտումներ:
01.10.2020թ. դրությամբ Երևանում օգտակար հանածոներիարդյունահանման նպատակով տրամադրված ընդերքօգտագործման իրավունքների մասին տեղեկատվությունը հասանելի է հետևյալ հղմամբ:

 

ՇՐՋԱԿԱ ՄԻՋԱՎԱՅՐԻ ՎՐԱ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ (ՇՄԱԳ)

 

Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատումը (այսուհետ՝ ՇՄԱԳ) գործընթաց է, որը միտված է հիմնադրութային փաստաթղթի և նախատեսվող գործունեության վտանգավորության աստիճանի և ինտենսիվության բացահայտմանը, իրականացման արդյունքում շրջակա միջավայրի և մարդկանց առողջության վրա հնարավոր վնասակար ազդեցությունների կանխատեսմանը, կանխարգելմանը, նվազեցմանը կամ բացառմանը, գնահատման հավաստիության ստուգմանը և գործունեության թույլատրելիության որոշմանը։ ՇՄԱԳ գործընթացի պահանջները սահմանվում են «Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման և փորձաքննության մասին» ՀՀ օրենքով:
Երևանում իրականացվելիք նախագծերի ՇՄԱԳ գործընթացը ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության կողմից կազմակերպվում է Երևանի քաղաքապետարանի հետ համատեղ:
Երևանի քաղաքապետարանը ՇՄԱԳ-ի գործընթացում ապահովում է համայնքի բնակիչների և շահագրգիռ անձանց ընդգրկումը սկզբնական տեղեկատվության տրամադրման և ՇՄԱԳ-ի անցկացման փուլերում, առավել աշխույժ մասնակցությունը հանրային լսումներին և քննարկումներին։ Քաղաքապետարանի լիազորություններն են. նշված օրենքով սահմանված կարգով հիմնադրութային փաստաթղթի և (կամ) նախատեսվող գործունեության, դրանց ազդեցության գնահատման և փորձաքննության գործընթացների վերաբերյալ ծանուցման, հանրային լսումների կազմակերպման և հանրության մասնակցության ապահովումը:
ՇՄԱԳ-ը հնարավորություն է տալիս քաղաքապետարանին հանգել բնապահպանապես խելամիտ կառավարչական որոշումների ընդունման` նախատեսվող գործունեության իրականացման հնարավոր անբարենպաստ ազդեցությունները որոշելու, բնապահպանական հետևանքների գնահատման, հանրային կարծիքի չանտեսման, ազդեցությունների նվազեցման և կանխարգելման միջոցառումների մշակման վերաբերյալ: Հանրային լսումներով Երևանի քաղաքապետարանը ձևավորում է համայնքի դիրքորոշումը, որն արտահայտվում է տնտեսվարողներին ու ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարությանը տրամադրվող համայնքի նախնական համաձայնության և վերջնական կարծիք ձևավորելով:
Հանրային քննարկումների վերաբերյալ բոլոր հայտարարությունները տեղադրվում են Երևանի քաղաքապետարանի պաշտոնական կայքում: ՇՄԱԳ-ի հայտարարություններին կարելի է ծանոթանալ այստեղ:
Միայն 2020թ. ընթացքում Երևանի քաղաքապետարանի կողմից կազմակերպվել է ՇՄԱԳ փորձաքննության շուրջ 100 նախագծերի հանրային լսում:

 

ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ

 

Թափառող կենդանիների վնասազերծումը

Երևանը 2018թ. ի վեր ստանձնել է կենդանիների հանդեպ պատասխանատու վերաբերմունքի դրսևորման քաղաքականություն: Այլևս անցյալում են մնացել թափառող կենդանիների ոչնչացման դաժան երևույթները: Որդեգրվել է մի մոտեցում, ըստ որի թափառող կենդանիների վնասազերծումն իրականացվում է ստերջացման եղանակով: Այդ կենդանիները բերվում են վնասազերծման կենտրոն, որտեղ դրանք նախ անցնում են անասնաբուժական զննություն և սպասարկում: ՀՀ կառավարության 3.08.2006թ. թիվ 1081-Ն որոշմամբ սահմանված կարանտինային, հատուկ վտանգավոր վարակիչ և պարտադիր ծանուցման ենթակա հիվանդություն ունեցող կենդանիները քնեցվում են: Թափառող շներն անցնում են կատաղության դեմ պատվաստում, արտաքին և ներքին մակաբույծների դեմ մշակում, ստերջացվում են, որից հետո դրանք բաց են թողնվում այն նույն տարածքում, որտեղից բերվել էին:
Այս գործընթացը հնարավորություն է տալիս, նախ՝ զերծ մնալ կենդանիների հանդեպ դաժան վերաբերմունքից, երկրորդ՝ պահպանել տվյալ տարածքում կենսաբազմազանություն: Միաժամանակ, տվյալ տարածքում նոր կենդանիներ չեն հայտվում, քանի որ այն համարվում է «արդեն իսկ վերահսկվող»: Իհարկե, նման լուծումը ենթադրում է, որ թափառող կենդանիների թվի նվազման դրական միտումները կզգացվեն միայն երկարաժամկետ կտրվածքում՝ 3-5 տարի հետո: Այդուհանդերձ, թափառող կենդանիները համարվում են վնասազերծված՝ վտանգավոր չեն մարդկանց համար:
Այս գործընթացի կազմակերպման և իրականացման համար Երևան քաղաքի ավագանու 2019թ. փետրվարի 12-ին N63-Ա որոշմամբ ստեղծվել է «Թափառող կենդանիների վնասազերծման կենտրոն» համայնքային ոչ առևտրային կազմակերպությունը («ԹԿՎԿ» ՀՈԱԿ), որի գործառույթներն են՝ թափառող կենդանիների հավաքումը, տեղափոխումը, նախնական զննումը, պատվաստումը, ստերջացումը և համարակալումը:
Թափառող կենդանիների գլխաքանակի կառավարումը վերահսկելու և զոոնոտիկ հիվանդությունների տարածումը կանխարգելելու նպատակով Կենտրոնի կողմից 2019-2020թթ. ընթացքում հավել է ավելի քան 5300 թափառող շուն, որի 90%-ից ավելին ենթարկվել է ստերջացման, պատվաստման, հաշվառման և վերադարձվել իր տարածք: Այժմ Երևանում թափառող կենդանիների շուրջ 80%-ը ստերջացված է: Հավաքված շներից ավելի քան 70-ը տեր է գտել, իսկ 450-ը քնեցվել է:

Ի տարբերություն նախորդ տարիների՝ 2020թ. թափառող կենդանիներից կարանտինային, հատուկ վտանգավոր վարակիչ և պարտադիր ծանուցման ենթակա հիվանդություններով մարդկանց վարակման դեպքեր չեն գրանցվել:

 

Տնային կենդանիներ պահելու, հաշվառելու և անասնաբուժական սպասարկումը կազմակերպելը

Երևանում տնային կենդանիներ պահելու և հաշվառելու կանոնները սահմանված են Երևանի ավագանու 24.10.2011թ. թիվ 312-Ն որոշմամբ: Համաձայն հաստատված կանոնների՝ տնային կենդանի պահելու համար անհրաժեշտ է համայնքից ստանալ թույլտվություն և հաշվառել կենդանուն: Հաշվառումը, ըստ կանոնների՝ նույն օրենքի 9-րդ կետի, պետք է իրականացնեն վարչական շրջանի ղեկավարները: Թեև այդ կանոնները գործել են վերջին 10 տարվա ընթացքում, սակայն դրանք զգալի ազդեցություն չեն ունեցել տնային կենդանիներ պահելու հաջողված ավանդույթ ձևավորելու տեսակետից: Երևանի քաղաքապետարանն սկսել է այդ կանոնների վերանայման գործընթաց, որի շնորհիվ նախատեսվում է ներդնել կենդանիների հստակ հաշվառման ժամանակակից համակարգ: Միաժամանակ քաղաքապետարանի կողմից վարչական բոլոր շրջաններում կկառուցվեն շների առանձնացված զբոսայգիներ, ինչի շնորհիվ հանգստավայրերում, այգիներում և պուրակներում կապահովվի մարդկանց անվտանգությունը:

 

Գյուղատնտեսական կենդանիներ

Բացի թափառող և տնային կենդանիներից՝ Երևանում առկա են նաև գյուղատնտեսական կենդանիներ, որոնք ենթակա են հաշվառման: Երևանի քաղաքապետարանը վարչական շրջանների միջոցով յուրաքանչյուր տարի ապահովում է գյուղատնտեսական կենդանիների հաշվառման իրականացումը: Համաձայն 2020թ. հունվարի 1-ի դրությամբ առկա տվյալների՝ Երևանում առկա է 3308 խոշոր եղջրավոր անասուն, 1147 խոզ, 8508 ոչխար, 36 այծ, 5 ձի, 2043 ճագար, 36065 թռչուն, 530 մորթատու գազան և 6243 մեղվաընտանիք: ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության «Գյուղատնտեսական ծառայությունների կենտրոն» ՊՈԱԿ-ն իրականացնում է Երևանի գյուղատնտեսական կենդանիների անասնաբուժական սպասարկումը:

 

  Երևանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի բնապահպանության վարչություն